عزت نفسم

درس دوازدهم دینی روی اعصاب حامد بود. یکی از بچه‌های کلاسشون می‌گفت اگر این مفهومهایی که توی درس می‌گن رو آدم بره جدا درباره‌شون سرچ کنه و بخونه راحت‌تر حفظ می‌شه. فربد هم همیشه بهش می‌گفت “برو حاجی! انگار ما حال این کارها رو داریم!» اما این یکی دیگه انگار واقعا راهی برای فهمیدنش نبود. از یه طرف نوشته خودنمایی عزت نفس آدم رو لکه‌دار می‌کنه و از یه طرف دیگه معلمشون می‌گفت کسی که عزت نفس نداشته باشه خودش رو تحقیر می‌کنه و اصلا خودش رو آدم انگار حساب نمی‌کنه. بالاخره این عزت نفس با خودش چند-چنده؟ اصلا دقیقا عزت نفس چی هست؟ از اول تا آخر کتاب مرتب در مورد عزت نفس صحبت شده. حامد زیاد حوصله نداشت در این مورد سرچ کنه. سپرد یکی از بچه‌ها بره و ته و توی عزت نفس رو دربیاره ببینه قضیه دقیقا از چه قراره؟

عزت نفس چیه؟

خیلی خلاصه و ساده، عزت نفس یعنی احساس و نظر خوبی درباره‌ی خودت به عنوان یک انسان داشته باشی.

آدمهایی که عزت نفس دارن، معمولا این ویژگی‌ها توشون زیاد دیده می‌شه:

منظور از عزت نفس پایین چیه؟

عزت نفس پایین داشتن، یعنی ارزیابیت از میزان توانایی‌هات و ویژگی‌های مثبت خودت کمتر از اون چه که هست باشه و خودت رو لایق اتفاقات خوب ندونی.

آدمهایی که عزت نفس پایین دارن، معمولا این ویژگی‌ها توشون دیده می‌شه:

عزت نفس داشتن می‌تونه تقریبا روی همه‌ی کارهایی که انجام می‌دی اثر بذاره. کمک می‌کنه ارتباط خوبی با دیگران بتونی برقرار کنی. شجاعت انجام کارهای جدید رو بهت می‌ده و کمکت می‌کنه که موفق شی. عزت نفس پایین آدم رو عقب می‌کشونه و توی موفقیت، خوشحالی و ارتباطات اثر منفی می‌ذاره.

عزت نفس از کجا می‌آد؟

عزت نفس برآیند نظرات و احساسات مثبت و منفیه نسبت به خود. مواردی هستن که روی این نظر تاثیر می‌ذارن مثل:

اما اگر والدین بیشتر از تحسین ویژگی‌های خوب فرزندشون به انتقاد از اون بپردازن، داشتن عزت نفس بالا برای اون فرزند سخت‌تر می‌شه. رفتارهای ناخوشایند یا تحقیرآمیز از جانب خواهر یا برادر هم می‌تونه روی عزت نفس پایین اثر بذاره. جذب این پیامهای منفی سخت نیست و از یک جایی به بعد اونقدر وارد ذهن می‌شن که به بخشی از اونچه آدم درباره‌ خودش فکر می‌کنه تبدیل می‌شن.

اما بعضی آدمها هستن که یه صدای درونیِ به شدت منتقد دارن، اون هم نه منتقد مفید کارساز. منتقد به این معنا که توی هر چیزی که به نوعی مربوط به اون آدمه، یا هر کاری که انجام می‌ده یه ایرادی پیدا می‌کنه. در طولانی مدت، این ایراد گرفتن‌های زیاد، همون‌قدر توی رشد عزت نفس اختلال ایجاد می‌کنه که نظرهای دائما منفی دیگران.

بعضی آدمها انقدر به این صدای درونیِ منفی‌شون عادت کردن که حتی ممکنه متوجه نشن که داره مانع رشدشون می‌شه. جدی جدی باورشون می‌شه که عبارت “من به اندازه‌ کافی خوب نیستم” درسته.

اگه آدم خودش رو مرتب با دیگران مقایسه کنه و نقطه قوت‌هایی رو که خودش نداره و اونها دارن رو پررنگ کنه؛ باعث می‌شه عزت نفس آدم بیاد پایین. بعضی آدمها اصلا ویژگی‌های خوب خودشون رو نمی‌بینن. چون دیدن ضعف‌ها و نداشته‌هاشون نسبت به دیگران، عادتشون شده و زمانی که به خودشون فکر می‌کنن فقط همین­ها تو ذهنشون می‌آد. پررنگ کردن ضعف‌ها و ندیدن قوت‌ها یه مانع بزرگ مقابل رشد عزت نفسه.

عزت نفست پایینه؟

یادت باشه که عزت نفس کاملا زاییده‌ افکار و نظرات خودته پس ساختنیه. می‌شه به بهبودش کمک کرد. تلاش و تمرین زیادی می‌خواد اما می‌تونی خودت رو تشویق کنی به اینکه بهتر و واقع‌بینانه‌تر به خودت نگاه کنی. یک سری پیشنهاد برای بهبود اعتماد نفس:

صدای درونیِ خشن و ایرادگیر، خیلی وقت­ها عقب نگهِت می‌داره. اگر به ایراد گرفتن از خودت عادت کردی، با خودت تمرین کن که از این فکرهای منفی و نامهربون، بازخوردهای سازنده‌تری بسازی. یعنی مثلا فقط این رو به خودت نگو که توی انشا نوشتن برخلاف همه‌ی بچه‌ها خوب نیستی. اول بشین جاهایی که توی انشا نوشتن خوبی رو پیدا کن. مثلا شاید ایده­های خوبی به ذهنت می‌رسه اما توی پرداختن و شاخ و برگ دادن بهش ضعیفی. حالا برای این ضعف یه راه حل پیدا کن. مثلا کتاب ۱،۲،۳ نوشتن رو تهیه کن و تمرین‌هاش رو انجام بده.

هر روز سه تا موردِ خوب درباره‌ی خودت، و سه تا اتفاق خوبی که به خاطر تلاشت برات افتاده رو بنویس. یادت باشه کارهایی که در طول روز انجام می‌شه، لزوما کارهای خیلی بزرگی نیستن. کارهایی مثل حمل دو کیلو سیب‌زمینی که برات سنگین بوده هم جزو موفقیت‌های روز حساب می‌شه. عزت نفس، ارتباط تنگاتنگی با اعتماد به نفس داره. وقتی عزت نفست بالاتر بره، اعتماد به نفست هم بالاتر می‌ره. شاید بد نباشه اینجا (لینک اعتماد به نفس) رو هم یه نگاهی بندازی.

حرف آخر

عزت نفس داشتن، با مغرور بودن و خودنمایی فرق می‌کنه. ماجرا اینه که تو زمانی می‌تونی آروم و خوشحال زندگی کنی که از خودت راضی باشی و باور داشته باشی که می‌تونی قدمهای بعدی رو برداری. این همون عزت نفسه. نیرویی درون تو که تو رو دوست داره و بهت باور داره. اگر کسی مغروره یا اعتماد به نفس کاذب داره، اصلا معنی‌اش این نیست که عزت نفس داره! اتفاقا شاید معنی‌اش این باشه که داره نداشتن عزت نفسش رو یه جور دیگه که اذیتش نکنه مخفی میکنه اما این هم راهش نیست. با خودت صادق باش و باور داشته باش که اگر واقعا در راستای کاری تلاش کنی همه چیز رو می‌تونی به دست بیاری. استعداد هم بخش کوچکی از ماجراست. بخش بزرگ‌ترش، تلاش توئه که محقق نمی‌شه مگر اینکه به تونستنِ خودت باور داشته باشی و برای خودت ارزش و احترام قائل باشی.