چطور همدلی کنم؟

آبتین می گه: ” من تو مدرسه همیشه تنهام. بچه های دیگه مسخره م میکنن و میگن مثل دخترا رفتار میکنم ولی خودم اینجوری فکر نمی کنم. فکر میکنم  این تصورشون ازونجایی شروع شد که یه بار که پسرای دیگه در حال اذیت و مسخره کردن یه پیرمرد بیچاره بودن، بهشون اعتراض کردم،  بعدم کار بالا گرفت و اونا ریختن رو سرم. یا مثلا چند باری یکی از پسرای سال پایینی رو دست انداخته بودن و حسابی ضایعش کردن، منم ازش دفاع کردم. راستش من فکر کنم تنها فرق من با اونا اینه که من دلم میسوزه برای موجودی که داره عذاب می کشه. دقیقا اون دردی که میکشنو احساس می کنم یا حداقل می تونم تصورش بکنم. از نظر پسرای دیگه این ویژگی دخترونه س و پسرا نباید انقدر حساس باشن. بعنی من واقعا مشکل دارم؟ من چطور می تونم به اونا بفهمونم که میشه پسر بود ولی بی تفاوت و خشن رفتار نکرد؟”

 این ویژگی ای که آبتین توصیف کرده و ما ازش به اسم همدلی یاد می کنیم، از نظر روانشناسا و انسان شناس ها یکی از بهترین رفتارهای انسانیه که در طول تاریخ تکامل شکل گرفته. بریم یکم بررسیش کنیم:

همدلی چیه؟

ما دو نوع همدلی داریم: همدلی شناختی و همدلی عاطفی. همدلی شناختی به معنی اینه که فرد بتونه از نقطه نظر شخص دیگه ای فکر کنه و همدلی عاطفی یعنی فرد بتونه بدرستی احساس یه نفر دیگه رو تشخیص بده و واکنش مناسبی هم به اون احساس بده. این توانایی به این درد می خوره که ما مسائل اجتماعیمون رو راحت تر حل کنیم و چالش های عاطفی ای که بین خودمونو دیگران ایجاد میشه رو بهتر مدیریت کنیم.

چرا به سختی می تونم با دیگران همدلی کنم؟

در حالی که اکثر افراد با ورود به دنیای نوجوونی، درمهارتهای تفکر توانایی بالایی کسب کردن، عملکردهای اجرایی اونها مثل برنامه ریزی، سازماندهی کردن، تصمیم گیری و کنترل خود، زمان بیشتری برای پیشرفت و کامل شدن می طلبن. با توجه به این مهارتهای اجرایی، تحقیقات نشون داده که توانایی همدلی شناختی و عاطفی هم در دوران نوجوانی بصورت کامل شکل نگرفته و بتدریج با بالا رفتن سن به بلوغ میرسه.

این توانایی در دخترا و پسرا چه تفاوتی داره؟

در دخترا همدلی شناختی از ۱۳ سالگی شروع به رشد میکنه و همدلی عاطفی در طول نوجوانی بصورت بالا و ثابت باقی میمونه.

در پسرا همدلی شناختی از ۱۵ سالگی شروع میشه ولی همدلی عاطفی بین سالهای ۱۳ تا ۱۶ سالگی کاهش پیدا میکنه و بعد از اون به تدریج دوباره شروع به رشد میکنه. از این اطلاعات میشه نتیجه گرفت چرا پسرا کمتر قادر به همدلی کردنن.

چرا توانایی همدلی توی پسرا کمتره؟

یه دلیلش این میتونه باشه که پسرای نوجوان توی بدنشون میزان بالایی از هورمون تستسترون دارن که این هورمون به احساس قدرت و برتری ربط مستقیم داره. میشه حدس زد که هرچقدر احساس قدرت و برتری بیشتر باشه، توانایی همدلی کردن و فهمیدن دیگران میاد پایین. در راستای همین موضوع، تحقیقات نشون داده که پسرایی که از نظر فیزیکی بالغ تر و عضلانی ترن، همدلی کمتری از خودشون نشون میدن. البته شکی نیست که فشار اجتماعی هم بی تاثیر نیست. هنوز یه گرایشی وجود داره که پسرای نوجوون با خودشون بگن ” مثه یه مرد رفتار کن!” و این جمله شاید اینجوری تفسیر بشه که نوجوون باید محکم باشه و احساساتشو بروز نده. پس اگرچه ممکنه بتونن همدلی کنن ولی جامعه و گروه دوستیشون اجازه بروزش رو بهشون نمیدن.

چیزهایی که باید یادمون بمونه

بعضی اوقات نوجوونهایی که سرسخت و سرد بنظر میان، صرفاً خجالتی اند یا بلد نیستن که توی اون موقعیت باید چیکار کنن و چجوری عمل کنن. به هرحال چه این عدم همدلی ناشی از این خصوصیت شخصیتی باشه و چه بخاطر چیزهایی که تو پاراگرافهای قبل گفتیم، لازم و مفیده که این ویژگی رو تو خودمون ارتقا بدیم. یه فایده ی بزرگی که قدرت همدلی داره اینه که تحقیقات نشون داده نوجوونهایی با چنین توانایی،  کمتر با پدر و مادراشون به مشکل می خورن و رابطه ی بهتری باهاشون دارن.

چجوری همدلی کردنو یاد بگیرم؟

  1. با دوستاتون راجع به اتفاقات اخیری که تجربه کردن صحبت کنید و سعی کنید حدس بزنید اونها توی اون زمان چه احساسی داشتند.
  2. موقع فیلم یا سریال دیدن، احساس می کنید با کدوم شخصیت ارتباط برقرار کردید و چرا؟بعد در مورد باقی کاراکترها، اینکه چه احساس یا فکری دارند با خانواده یا دوستانتون بحث کنید.
  3. از پدر و مادرتون بخواید براتون از تجاربی که توش با بیماری یا مشکل یکی از دوستان یا فامیلهاشون رو به رو شدن، بگن. اینکه چجوری سعی کردن به اون آدم کمک کنند و باهاش همدلی کنند. گاهی پدر و مادرها الگوی خوبی برای یادگرفتن هستند.
  4. از خودتون بپرسید اگر آزار ببینید دوست دارید دوستتون براتون چیکار کنه؟ اگه مثلاً برای سه هفته دور از خونه و خانواده تون بودید، دوست داشتید وقتی برگشتید چجوری باهاتون رفتار کنند؟

حرف آخر

همدلی فواید زیادی داره. همدلی ما را رشد می‌ده. وقتی احساسات دیگران رو می‌شناسیم، در واقع مثل اینه که خودمون چنین احساساتی رو تجربه کردیم. مهم‌تر از همه اینه که اگر با کسی همدلی کنیم مشکلاتش رو از دریچه‌ی دیگه ای می بینیم و شاید بتونیم راه‌حل‌هایی رو بهش ارائه بدیم که به ذهن خودش خطور نکرده باشه. همدلی، روابط اجتماعی رو بهبود می‌بخشه و باعث ایجاد رفتارهای حمایت‌کننده و پذیرنده، در برابر انسان‌های دیگه میشه.

وجود توان همدلی ، نشونه خودآگاهی، سلامت روان، ارزش قائل شدن برای خود و دیگرانه. نبود همدلی به معنی نقص در بلوغ هیجانی و‌شناختیه. همدلی از افراط و تفریط و تعصب داشتن در اعتقادات و نظرات جلوگیری می‌کنه و باعث انعطاف پذیری در زندگی می‌ شه.