مشکلات رایج خواب

فربد میخواد که تکینک های خواب بهتر رو کم کم پیاده کنه  اما می دونی  اگه مشکل از جای دیگه آب میخوره چی؟ اون وقت هم وقتش رو تلف کرده هم این همه مدت بی جهت به خودش زحمت داده و برنامه زندگیش رو تغییر داده ؛  حالا درسته که فرشید رو چندان هم قبول نداره اما وقتی  اون میگه که : ” فربد جغد شبه و عادی نیست”  یکم انگار بهش برمیخوره و فکر میکنه  فرشید راست میگه. اینه که فربد فکر میکنه اول باید ماهیت خواب رو بیشتر بشناسه و اطمینان پیدا کنه که  مشکل از جای دیگه ای نیست. می دونی داریم از همین بی خوابی های عجیب غریبی که گاهی  به سر آدم میزنه صحبت می کنیم.

خواب چیه؟

در مقاله چقدر خواب لازم دارم همه چیز رو، درباره اینکه چرا خواب اهمیت داره و در کمبودش چه اتفاقایی برای بدن میفته  ، توضیح دادیم ولی این رو نگفتیم که مکانیسم خواب چیه و چطور خوابمون می بره. وقتی خوابمون می بره مغز از ۵ مرحله خواب عبور میکنه. این ۵ مرحله(۱و۲و۳و۴و خواب REM) روی همدیگه چرخه خواب رو می سازن. هر چرخه خواب ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه طول می کشه. یعنی ما در هر خواب شبانه، ۴ یا ۵ چرخه خواب رو تجربه می کنیم.

مرحله ۱ و ۲ همون خواب سبکیه که به راحتی با هر صدا یا محرکی ازش می پریم و بیدار می شیم. طی این دو، حرکت چشم متوقف می شه، تعداد تپش های قلب و تنفس کمتر و آرومتر می شه و دمای بدن مقداری کم می شه. بعد از طی شدن مراحل ۱ و ۲، مراحل ۳ و ۴ هستن که خواب عمیقن. بیدار کردن کسی در این مرحله بسیار سخت تره و وقتی هم که در این مرحله کسی بیدار می شه، برای چند دقیقه ای گیج و منگه. این دو مرحله بیشترین تاثیر رو توی سر حال شدنمون داره. وقتی از بی خوابی به شدت خسته ایم در واقع این دو مرحله است که کمشون داریم.  و در آخر می رسیم به خواب (REM Rapid Eye Movement) که بخاطر حرکات سریع چشم در طولش نامگذاری شده و یه جورایی هیجان انگیزترین بخش دنیای خوابمونه. در این مرحله تعداد تنفس و ضربان قلب دوباره بالا میره و عضلات همشون شل می شن. در این مرحله است که واضح ترین رویاها دیده می شن.

چرا نوجوونا با خوابیدن مشکل دارن؟

نوجوانها به حداقل ۸ ساعت  و نیم خواب نیاز دارن. حساب کتاب سختی نداره که ؟ این یعنی اگر کسی ساعت ۶ صبح برای مدرسه بیدار می شه یعنی ساعت ۹ شب  باید رفته باشه تو رختخوابش ! ولی حتی اگر خودمون بخوایم و گرفتاری ها و تکالیف مدرسه هم اجازه بده، این ساعت خوابمون نمیاد. چرا؟ چون ساعت بیولوژیک بدن در این دوران تنظیمات  متفاوت تری نسبت به  دوره های دیگۀ زندگی داره و هورمونی که پیام خواب رو به مغز ارسال می کنه، یعنی ملاتونین،  در مغز یک نوجوون دیرتر از کودکان یا بزرگسالان شروع به ترشح می کنه و همین خواب زود رو برامون سخت تر و ست تر می کنه و بعضی وقتها هرچند این دیر شدن خواب خیلی شدید می شه و تمام فعالیتهای روزمون رو تحت الشعاع قرار می ده که بهش میگن “سندرم تأخیر خواب” یا “سندرم جغد شب”.البته که این تنها دلیل برای کم خوابی نیست.

بی خوابی(insomnia)

خیلی از آدمها به طور دوره ای ممکنه دچار بی خوابی بشن و سخت خوابشون ببره. رایج ترینش هم اضطرابه که اگه اینطوره مقاله آگاهی حسی – اضطراب و استرس می تونه کمکت کنه. اما علتهای دیگه ای هم ممکنه داشته باشه، مثل احساس ناراحتی به لحاظ فیزیکی(حتی یک سرماخوردگی که با فین فینش کلافمون کرده  یا سردرد زیادی رو ایجاد کرده)،  یا مشکلاتی که در روابطمون با خانواده یا یک رابطه عاطفی ممکنه برامون بوجود اومده باشه یا اصلا یک شرایط ناراحت برای خواب داریم (مثلا اتاق زیادی گرم یا سرد باشه، روشن باشه یا سر و صدا زیاد باشه). مشغول بودن طولانی با گوشی یا کامپیوتر قبل از خواب هم می تونه این مشکل رو برامون ایجاد کنه و همه اینا متداوله و جای نگرانی نداره.

یه وقتایی اما این بی خوابی ادامه دار میشه و بهتر هم نمی شه. مثلا بیشتر از یک ماه یا مدام تکرار می شه. این شرایطیه که دکترا بهش می گن بی خوابی مزمن و می تونه مشکل ساز باشه و برنامه زندگی آدم رو حسابی جا به جا کنه و تحت تاثیر قرار بده. بی خوابی مزمن میتونه به دنبال مشکلاتی مثل انواع بیماری های جسمی  یا ناراحتی های روحی، عوارض جانبی بعضی داروها یا سوء مصرف بعضی مواد باشه. اگر با مشکل بی خوابی به طور مزمن مواجه شدیم لازمه با یک روانشناس، روانپزشک یا پزشک مشورت کنیم.

به علاوه همین نگرانی درمورد اینکه خوابم نمی بره و اگر خوابم نبرد فردا رو چیکار کنم ، می تونه بی خوابیمون رو بدتر و طولانی تر کنه و اینقدر این نگرانی متداوله که بهش بی خوابی روانی-فیزیولوژیکی می گن.

PLMD و RLS

periodic limb movement disorder) PLMD) (اختلال حرکت تناوبی اندام) و (RLS (restless legs syndrome (سندرم پای بی قرار) هر دو ، خواب رو به دنبال حرکات ناگهانی و ناخواستۀ پا و در بعضی موارد دست ، مختل می کنن و باعث خستگی فرد در طول روز می شن. در PLMD ، انقاباضات ناگهانی و غیر ارادی عضله اتفاق میفته که خواب رو می پرونه. در  RLS، حسی شبیه گزگز یا خارش یا قلقلک در پا ایجاد می شه که فقط با خاروندن یا تغییر وضعیت بدن برطرف می شه و همین فرد رو بیدار نگه می داره.

پزشکان معمولا این اختلالات رو بررسی می کنن و با مشخص شدن علت اونها  با دادن داروها درمانشون می کنن.کم خونی هم می تونه از علل این اختلالات باشه که در این مواقع قرص آهن تجویز می شه اما مواردی هم هستن که داروهای دیگه ای نیاز دارن که تحت نظر پزشک تحویز می شه.

انسداد تنفس در خواب

این مشکل وقتی پیش میاد که نفس کشیدن فرد در طول خواب به طور ناگهانی قطع می شه و ممکنه همراه با عرق کردن زیاد همراه باشه. ممکنه فرد کاملا هم بیدار نشه یا اگر بیدار می شه زود خوابش ببره و روز بعد هم به یاد نیاره اما  در طول روز به شدت احساس خستگی می کنه بدون اینکه بدونه چرا، چون چرخه خوابش کامل طی نشده و احتمالا از خواب مراحل ۳ و ۴ کمتر از نیاز بدنش بهره برده  و در نتیجه  تنگی نفس و هوشیار شدن مغز داشته. کسانی که خرخرهای بلند در طول خواب دارن یا بی هیچ دلیلی با ساعت خواب کافی در طول روز به شدت خسته ان باید با پزشک مشورت کنن.

رفلاکس(ترش کردن)

در اختلال ترش کردن یا رفلکس معدوی(GERD) اسید معده، بخصوص با دراز کشیدن داخل مری می ریزه  و باعث حس ناراحتی و سوزش در قفسه سینه میشه که به سوزش سر دل معروفه. گاهی هم ممکنه این احساس ناراحتی فرد رو از خواب بیدار نکنه اما مثل قطع شدن تنفس، سیکل خواب رو مختل می کنه و نمی ذاره به ترتیب طی شن و فرد فرداش خسته است. اگر بی هیچ دلیلی و با ساعت خواب کافی صبح مدام خسته ای و این مشکل توی خانواده ات هست یا به طور کلی زیاد تجربه اش میکنی با پزشک مشورت کن.

کابوس دیدن

همه ما گاه به گاه دچار کابوس شبانه می شیم ولی اگر این اتفاق مرتب و هر شب برامون بیفته، باعث به هم خوردن چرخه خواب با بیدار شدن مرتب می شه. کابوس ها معمولا به دنبال یک اضطراب یا ناراحتی بوجود میان اما بعضی داروها، سوء مصرف مواد یا الکل هم میتونن کابوس رو ایجاد کنن. کمبود خواب طولانی هم خودش میتونه باعث کابوس بشه و سیکل معیوب ایجاد کنه.

اگه کابوسهات هر شب تکرار می شن و دارن اذیتت می کنن با والدین یا مشاور یا پزشک راجعبش صحبت کن.

نارکولپسی

این اختلال به این شکله که فرد در طی روز به طور ناگهانی خوابش می بره-یعنی ناگهان عضلاتش شل می شن، هوشیاریشو از دست میده و حتی ممکنه رویا ببینه. این اختلال شایع نیست اما خیلی وقتها تشخیص داده نمی شه و در زندگی کاری و تحصیلی  اون فرد مشکل ایجاد می کنه، یا حتی می تونه باعث تصادفات خطرناکی بشه. این اختلال اولین بار خودش رو در سنین ۱۰ تا ۲۵ سالگی نشون میده ولی ممکنه تا ۱۵ سال بعد هم تشخیص داده نشه در حالیکه می تونه با چند دارو تحت نظر پرشک به راحتی درمان بشه.

راه رفتن در خواب

این مشکل بیشتر بین بچه ها شایعه و بین کسانی که به طور خانوادگی این مشکل توشون دیده شده متداول تره. موقع تب، مریضی، کم خوابی یا اضطراب می تونه تشدید بشه . چندان هم جای نگرانی نداره، معمولا خودش برطرف می شه و در سیکل چهارمه  خوابه که اتفاق میفته. فردی که داره راه میره خودش معمولا به تختش برمی گرده و اگر با چنین چیزی در مورد کس دیگه ای مواجه شدی، نترس! فقط کمک کن به تختش برگرده. اگر کسی این مشکل رو داره باید خودش یا  خانواده اش اقدامات حفاظتیی در نظر بگیرن و اگر مشکل خیلی ادامه دار شد مراجعه به پزشک لازمه.

چه کار باید انجام بدم؟

اگر فکر میکنی ساعت خوابت در شب کافیه ولی هنوز خستگی بیش از اندازه ای در طول روز احساس می کنی به پزشک مراجعه کن. اصلا میتونه مشکل خوابت هم نباشه و به دنبال کم خونی یا مشکلات جسمی دیگه ای بوجود اومده باشه. پزشک میتونه از سیکل خوابت و سایر معاینات و آزمایشات ، این دو رو از هم تشخیص بده.

درمان هم با توجه به طیفهای گستردۀ مشکلاتی که بی خوابی یا بدخوابی رو بوجود میارن متفاوته.

میتونی از مقاله تکینک های خواب بهتر هم حتما کمک بگیری.